تحليل محتوايي اشكال

دايره، مربع، مثلث

Cricle, Square, Triangle

 سعيد محمد شه بخش

كارشناس ارشد ارتباط تصويري

 S.M. Shahbakhsh

Master of Art ( MA ), Graphic

  زاهدان

خرداد ماه 1388

 

      چكيده:

    شايد اولين شكلهايي و فرمهايي كه بشر با آنها آشنا شده باشد، شكلهاي « دايره » ( Cricle )، « مربع »                                                      ( Square ) و « مثلث » ( Triangle ) باشند. سه شكل دايره، مربع و مثلث اشكال اوليه و ابتدايي هستند، كه شكلها و فرمهاي بسيار ديگري از تجزيه يا تركيب آنها به وجود مي آيند. هر كدام از اين اشكال داراي ارزشهاي سمبليك و بيان تصويري مخصوص به خود مي باشند، كه بر گرفته از شكل خاص مورد نظر بوده، كه به مرور زمان، در بين نسلهاي بشري متداول شده، تا به امروز رسيده است.

     اولين شكل هندسي دايره مي باشد، دايره در واقع همان نقطه است كه از تمام جهات به صورت مساوي و يكسان رشد كرده است، شكل دايره در حاليكه داراي بيشترين حركت بوده داراي بيشترين تعادل نيز مي باشد. فرم سه بعدي دايره را مي توان در« كره » و « استوانه » يافت، شكل دايره با رنگ آبي هماهنگ مي باشد. دايره سمبل و نماد يگانگي، يكپارچگي، وحدت، احد، روح و روان مي باشد.

     شكل مربع داراي چهار ضلع مساوي و چهار زاويه مساوي 90 درجه مي باشد. مجموع چهار زاويه مربع 360 درجه مي باشد. اين شكل اگر بر روي يكي از اضلاع خود قرار گيرد، داراي تعادل كامل، و زمانيكه بر روي يكي از زواياي خود قرار گيرد، از حالت تعال خارج گشته و نا متعادل مي شود. مربع نمادي است از زمين در مقابل آسمان ( دايره )، مربع نماد انسان و طبيعت مي باشد، مربع مبين ماده، وزن و حدود مشخصي مي باشد، رنگ قرمز با مربع هماهنگ مي باشد، فرم سه بعدي مربع، مكعب مي باشد.

     مثلث شكلي است كه از تركيب و تقاطع سه خط مورب به وجود مي آيد، مثلث با وجود سه زاويه تيزي كه دارد، حالتي تعرض گونه به بيرون داشته و شكلي تهاجمي مي باشد. شكل مثلث با رنگ زرد هماهنگ بوده و سمبل ونماد انديشه و تفكر مي باشد، فرم سه بعدي اين شكل، فرم هرم مي باشد.

     واژگان كليدي:   دايره، مربع، مثلث

    

36134098070919832632.jpg

 

مقدمه:

     از بين فرمهاي بيشماري كه به صورت طبيعي و يا به صورت مصنوعي و ساخته شده بوسيله دست بشردر طبيعت پيرامون ما  موجود مي باشد، شايد اولين فرمها يا شكلهايي كه انسان با آنها آشنا شده باشد، شكلها و فرمهاي « دايره »، « مربع » و مثلث » باشند. بشر اوليه زماني كه براي اولين بار چشم به محيط پيرامون خود گشود، خورشيد را گرد و دايره مانند با اشعه هاي تيز و نوراني آن مشاهده كرد، در هنگام شب با گردي ماه آشنا شد، به اين ترتيب مي توانيم ادعا كنيم كه « دايره » اولين شكلي بود كه بشر با آن آشنا شد. و با همين فرضيه مي توان گفت، شكلهاي مربع و مثلث اشكال بعدي هستند  كه بشر اوليه در محيط اطراف خود با آنها آشنا شده است، كوهها، تپه ها و حتي شكل سنگها، ميوه و برگ گياهان و درختها مي توانند تداعي كننده، دايره، مربع و مثلث باشند.

     سه شكل دايره، مربع و مثلث، اشكال اوليه و ابتدايي هندسيي هستند كه شكلها و فرمهاي ديگر بسياري از تجزيه و يا تركيب آنها به وجود مي آيند. در طرحهاي معماري، طرحهاي هنرهاي سنتي و مدرن و در بسياري ديگر از هنر و صنايع، از شطرنجيهاي مربع شكل به عنوان پلان اوليه و اندازه گيري و اندازه زني استفاده مي شود. به همين صورت، دايره و مثلث نيز سبب زايش و پيدايش، بسياري از شكلها و نقوش سنتي و مدرن مي توانند باشند. هر كدام از اين اشكال داراي ارزشهاي سمبليك و ويژگي بياني مخصوص به خود مي باشند، كه برگرفته از شكل خاص مورد نظربوده كه به مرور زمان در بين نسلهاي بشري متداول شده، تا به امروز رسيده است.

     دايره ‍‍‍‍‍ ( Circle):

     اولين شكل هندسي دايره مي باشد، دايره در واقع همان نقطه است ( نقطه مي تواند به شكلهاي مختلف نمود داشته باشد، اما شكل متداول و عام آن دايره مي باشد. ) كه از تمام جهات به صورت يكسان و مساوي رشد كرده است. افلاطون معتقد بود كه دايره يك شكل كامل است، در طبيعت هزاران شكل كه سطح مقطع آنها دايره است، مي بينيم مانند كره زمين، مقطع درختان و ...، بعضيها بر اين عقيده هستند كه خانه هاي كندوي زنبور عسل در ابتدا به صورت گرد و مدور و به صورت دايره مي باشد كه فشار ديواره دايره ها بر يكديگر، آنها را به شكل شش ضلعي در آورده است. دايره ساده ترين منحني و در واقع كثيرالاضلاعي است كه داراي بينهايت ضلع مي باشد، قرار گرفتن حتي يك نقطه بر محيط آن نشانگر بريدگي در پيوستگي است، شكل دايره در حاليكه داراي بيشترين حركت بوده، داراي بيشترين تعادل نيز مي باشد، به اين صورت كه شكل مدور و گرد دايره داراي حركت دوراني، دروني و دايمي بوده كه بهترين حالت ممكن براي حس و تداعي حركت مي باشد. حركت دايره اي كامل و تغيير ناپذير است، بدون آغاز، بدون انجام و لايتغير، به همين خاطر است كه دايره نمادي از زمان مي باشد، زماني كه به عنوان مجموعه زنجيره واري از لحظات كه به نحوي پي در پي، بدون تغيير و شبيه يكديگر به دنبال هم تكرار مي شوند، تعريف شده است، علاوه بر اين، دايره كه نمادي از حركت پيوسته و مدور آسمان مي باشد، با الوهيت نيز در ارتباط است. معمولا مخاطب و بيننده شكل دايره، بطور فطري و ذاتي نقاطي فرضي را بر روي خط محيط دايره با مركز دايره مي سنجد، در مركز دايره تمام شعاعها به نحوي هماهنگ كنار يكديگر قرار مي گيرند، نقطه مركز دايره در بر گيرنده تمام خطوطي است كه از مبنايي مشترك هماهنگ با يكديگر نشات مي گيرند، و يكپارچگي اين خطوط در اين نقطه مركزي در اوج كمال خويش است. وچون فاصله نقاط فرضي روي محيط دايره با مركز يكسان مي باشند، و بطور كلي كليه شرايط در دايره به طور يكسان بوده، پس اعتدال و تعادل كامل را در دايره مي توان احساس كرد، خصوصيات و ويژگيهاي مربوط به دايره را در فرم سه بعدي، مي توان در« كره » و « استوانه » يافت.  

     ارزش سمبوليك يا تفسير نمادين نقطه در بر گيرنده مفاهيم كمال،يكپارچگي و نبود هر نوع تمايز و تفكيك است، علاوه بر مفهوم كمال كه به طور ضمني در دل نقطه ازلي وجود دارد، دايره نمادي ازخلاقيت، يعني خلق جهان در مقابل خالق نيز هست. دواير متحد المركز نمايانگر طبقات و سلسله مراتب وجودند. دايره در فرهنگ و اديان قديم از جمله بودا، نماد آسمان، جهان پاك، افلاك گردنده و غير دنياست. در هنرهاي اسلامي، ايراني دايره ها، به شكل شمس و حلقه نوراني در اطراف سر امامان، روحانيان، قديسين و بزرگان دين ديده مي شود، و همچنين با توجه به كراهت و ممنوعيت صورتگري و مجسمه سازي در اسلام، هنرهاي اسلامي به صورت « اسليمي »، « گل و بوته » و « برگ ختايي »، كه در آنها دايره و حركات مدور بيشترين نقش را به عهده دارند، سوق پيدا كرد. در هنرهاي اسلامي، ايراني دايره به صورت « شمسه هاي » زيبايي تزيين داده شد، و شمسه ها به صورت منفرد يا همراه ساير هنرها كاربرد پيدا كرد. با ديدن دايره، انسان احساس آرامش و راحتي مي كند، دايره با توجه به حركت صاف، نرم و رواني كه دارد، به عنوان سمبل « روح و روان » به كار مي رود، دايره از نظر هماهنگي با رنگها، با رنگ آبي شفاف هماهنگ و همسو مي باشد، رنگ آبي ايجاد آرامش مي كند، و مانند دايره داراي عمق و فضاي معنوي مي باشد، شكل دايره با حالت دوراني كه دارد، با چرخش خود بيننده را به درون و مركز مي كشاند، و در رنگ آبي چنين خصوصيت جذابي ديده مي شود. چينيهاي قديم براي ساختن معابد خود اشيا مدور را به كار مي بردند. دايره در نزد مصريان قديم نيز داراي ارزشهاي مقدس بوده است، « آتون » خداي مصريان داراي شكل گرد و مدور بوده است. به طور كلي و در يك كلام، دايره نمادي است روحاني، كه داراي ارزشهاي مقدس، آسماني، در ارتباط با عالم بالا و ملكوت اعلا مي باشد.

    مربع ( Square ) :

     شكل مربع از تركيب و تقاطع دو خط موازي عمودي، و دو خط موازي افقي، بوجود مي آيد، داراي چهار ضلع و چهار زاويه مساوي مي باشد، هر زاويه داراي 90 درجه، كه مجموع چهار زاويه مربع 360 درجه مي باشد. اين شكل زماني كه بر روي يكي از اضلاع خود قرار دارد، داراي تعادل كامل مي باشد، و زماني كه بر روي يكي از گوشه ها و زواياي خود قرار گيرد، از حالت تعادل خارج گشته و نامتعادل و بي ثباط مي گردد. البته اين نكته را نيز بايد در نظر داشت، كه زمانيكه مربع يا مربع مسطتيل به عنوان كادر در نظر گرفته مي شوند، حس تعادل يا نامتعادل بودن، بستگي به شرايط و تركيب عناصر درون آنها يعني كادر دارد. بر طبق نظر« فيثاغورس »،  مربع نماينده وحدت گونه ها و نشان دهنده برابري يك چيز با خودش به نحوي نا متناهي است، و نتيجتا مي تواند نمادي از عدالت قانون تلقي شود، كه همه را به يك چشم مي نگرد. از نظر افلاطون مربع نماينده هماهنگي است، كه عالي ترين فضيلت به شمار مي آيد، شناختي كامل كه شخص مي تواند از طريق آن به حقيقت مطلق دست يابد. مربع در رديف شكلهاي هندسي، ميان مثلث و دايره جاي مي گيرد و به همين دليل به عنوان « عنصر ارتباطي » شناخته مي شود. مربع شكلي است و ثبات گرا كه اضلاع و زواياي برابرش احساسي از سكون، استحكام، حصار، چهار پايه مستحكم براي اشيايي كه به ثباط احتياج دارند مانند ميز و صندلي، منزل، كمال و استقرار را در بيننده و مخاطب بر مي انگيزد. فرم سه بعدي مريع، يعني « مكعب » بيش از مربع نمايانگر استحكام، سكون و ثبات است.  مربع از چهار ضلع برابر تشكيل شده است، هر كدام از اين چهار ضلع مي توانند نمايانگرموارد زير باشند:

-         چهارعنصر مو جود در طبيعت كه عبارتند از: آب، باد، خاك و آتش

-         چهار جهت اصلي كه عبارتند از: شمال، جنوب، مشرق و مغرب

-         چهار مرحله از تكامل بشري: دوران جنيني، دوران زندگاني، مرگ، رستاخيز و معاد

-         چهار طبع كه عبارتند از: سردي، گرمي، خشكي و رطوبت

-         چهار مرحله از زندگي كه عبارتند از: كودكي، جواني، ميانسالي و پيري

-         چهار خلط كه عبارتند از: صفرا، سودا، بلغم و خون

-         چهار فصل سال كه عبارتند از: بهار، تابستان، پاييز و زمستان

-         چهارسمت اصلي كه عبارتند از: جلو، عقب، چپ و راست، يا بالا، پايين، چپ و راست

-         چهار فرشته ارشد كه عبارتند از: جبرييل، ميكاييل، عزراييل و اسرافيل

-         چهار قسمت زمان داريم كه عبارتند از: روز، هفته، ماه و سال

-         چهار جزگياه عبارتند از: ريشه، ساقه، برگ وگل يا ميوه

-          چهار خليفه در دين اسلام كه به خلفاي راشدين مشورند و عبارتند از: ابوبكر، عمر، عثمان و علي

     مربع نمادي است از زمين در مقابل آسمان ( دايره )، مربع نماد انسان و طبيعت است  و در  سطحي ديگر، نمادي است از جهان مخلوق ( زمين و آسمان ) در برابر خلق نشده و خالق. شكل مربع مبين ماده، وزن و حدود مشخصي است، مربع بيانگر ماده ساكن است. مربع نماد و سمبل و بيانگر ماده ساكن است، مربع سمبل ماديت و داراي سنگيني و سختي است. مربع در خط هيروگليف براي نمايش زمين به كار رفته است. ويژگيها و خصوصيات شكل مربع ( سمبل ماديت بودن، سختي، زحمت كشيدن و كار، سنگيني، واقعيت، داشتن وزن و حدود مشخص و... ) با رنگ قرمز موافق و هماهنگ مي باشد. و وزن و تاريكي رنگ قرمز با زيبايي و سختي مربع برابري مي كند.

     مثلث   ( Triangle ):  

     زماني كه سه نقطه در فضا قرار داشته باشند، به صورتي كه در يك مسير واقع نشده باشند، و با يكديگر در ارتباط باشند، مي توانند نمايشي باشند فرضي از شكل مثلث. مثلث اولين سطح دو بعدي مي باشد، موقعيتهاي مختلف نقاط ( راسهاي مثلث ) مي توانند باعث به وجود آمدن مثلثهاي متنوع شوند.  مثلث شكلي است كه از تركيب و تقاطع سه خط مورب به وجود مي آيد، داراي سه ضلع و سه زاويه مي باشد، مجموع سه زاويه مثلث 180 درجه مي باشد، مثلث با وجود سه زاويه تيزي كه دارد، حالتي تعرض گونه به بيرون داشته و شكلي تهاجمي مي باشد ( مانند سر پيكان و سرنيزه جنگجويان ). در طول سده هاي پيشين معماران از شكل مثلث به خاطر استحكام و زيبايي آن استفاده مي كردند، نمونه اين ساختمانها اهرام ثلاثه مصر است كه با تغييرات اندكي آن هم به طمع سيري ناپذير انسانهاي سود جو به وجود آمده اند، پس از بيش از 5000 سال هنوز پابر جا هستند. انواعي از مثلثها را درساختمان معبد « پارتنون » مي توان يافت. مثلث نماد آتش است و اتش نماد خرد نخستين و ازلي جلوه اي ازدانايي بيكران و عالم ماوراي انسان است.  مثلث متساوي الاضلاع بيانگر الوهيت، هماهنگي و تناسب مي باشد، اين نماد به عدد سه اشاره دارد و بدون ارتباط با ساير شكلهاي هندسي به طور كامل قابل فهم نيست. در واقع تمام اشكال را مي توان از طريق ترسيم خطوطي از مركز به زواياي آنها به مثلثهايي تقسيم كرد. مثلث تشكيل دهنده قاعده هرم است، همچنان كه هر زايشي با تقسيم صورت مي گيرد، بشر نيز قابل مقايسه با مثلث متساوي الاضلايي است كه به دو مثلث قاعم الزاويه تقسيم شده باشد. كه افلاطون در كتاب « تيمايوس » آن را نشاني از زمين مي داند. تغيير مثلث متساوي الاضلاع به مثلث قاعم الزاويه به طور ضمني  بيان كننده خسراني است كه حاصلش از دست رفتن تعادل مي باشد. هر مثلث به عنصري خاص مربوط مي شود: مثلث متساوي الاضلاع با زمين، مثلث قاعم الزاويه با آب، مثلث مختلف الاضلاع با هوا و مثلث متساوي الساقين با آتش. مثلث متساوي الساقيني كه زاويه راس آن 108 درجه باشد حاوي ارقام با معنايي است و هماهنگي خاصي در خود دارد. مثلثي كه راس آن به سوي بالا باشد، نمادي از آتش و جنس مذكر است، همين مثلث با راسي رو به پايين نمادي از آب و جنس مونث مي باشد. « مهر سليمان » از دو مثلث معكوس تشكيل مي شود كه نمادي است از عقل بشر، مثلث متساوي الاضلاع در سنن يهوديان به معناي خداست كه نبايد نامش بر زبان رانده شود. مثلث، كه با خورشيد و گندم در رابطه است، نمادي از باروري نيز مي باشد، مثلث با همين معنا اغلب توسط هنديان، يونانيان و روميان در قرنيزهاي تزييني ساختمانها به كار رفته است. مثلث سنتي و كلاسيك مثلثي است كه زاويه راس آن 36 و هر يك از زواياي قاعده اش 72 درجه باشند. عدد 36 نماينده يكپارچگي كيهان، تلاقي عناصر اربعه و تحولات چرخشي دور آنهاست. مشتقات اين عدد بيان كننده رابطه سه جانبه ميان آسمان، زمين و بشر هستند. 36 همچنين برابر است با اندازه مربعي كه هر ضلع آن 9 باشد و بطور تقريبي مساوي با دايره اي است كه قطر آن 12 باشد، هم دايره و هم سال شمسي هر دو به 360 قسمت تقسيم مي شوند، اغلب دوره هاي كيهاني مضربهايي از رقم 360 هستند. مثلث در آيين هندي ها نماد زاهدان و پرهيزكاران است. تركيب دو مثلث و تشكيل شش گوشه ( ستاره حضرت داوود ) نشاني از گسترش و تجلي است.

     مثلث با داشتن سه ضلع و سه زاويه با عدد سه برابري مي كند، عدد سه در فرهنگ چيني شامل سه ايام و صفت      مي باشد: گذشته، حال و آينده، عدد سه نمايشگر سه مكان است: آسمان، زمين و اتمسفر، در فرهنگ ايراني گفتار نيك، كردار نيك و پندار نيك با عدد سه و در نهايت با مثلث برابري مي كنند. در رنگدانه ها و شيمي رنگ، رنگهاي اصلي عبارتند از: زرد، قرمز و آبي، و همينطور رنگهاي اصلي در فيزيك رنگ يا نورهاي رنگي، عبارتند از: سبز، قرمز و آبي، كه هر سه رنگ به سه ضلع و سه زاويه مثلث اشاره دارند. شكلهاي عمده هندسي سه تا هستند كه عبارتند از: دايره، مربع و مثلث، مواد به سه قسمت تقسيم مي شوند كه عبارتند از: جامد، مايع و گاز، سه مقام برتر وجود دارد كه عبارتند از: مقام اول، مقام دوم و مقام سوم، مثلث با رنگ زرد هماهنگ مي باشد، معمولا از ويژگيهاي هر دو ( رنگ زرد و شكل مثلث ) آزار دهندگي مي باشد. به همين صورت به علت وجود انواع زردها، آنها نيز با انواع مثلثها برابري مي كنند، مثلا زرد طيف خورشيد با مثلث متساوي الاضلاع تطبيق دارد، يا زردهاي سبزگونه با مثلثهاي تند و ايستاده برابري مي كنند.

     آنجه تاكنون گفته شد، مختصري بود، در مورد سه شكل ابتدايي و اوليه تجسمي، كه اين اشكال نه تنها در صنايع مختلف، هنرهاي تجسمي، معماري، گرافيك محيط%

+ نوشته شده توسط آتنا در دوشنبه بیست و هفتم تیر 1390 و ساعت 11:4 |


Powered By
BLOGFA.COM